Zelf een kaart maken met QGIS: van data tot design
Waarom zou je als Nederlander zelf een kaart maken, terwijl Google Maps en Apple Maps al bestaan? Omdat die kaarten niet van jou zijn. Je kunt er geen eigen data aan toevoegen, geen gemeentegrenzen combineren met jouw gps-tracks, en al helemaal niet je eigen stijl kiezen. Met QGIS maak je kaarten die precies passen bij jouw vraag — of dat nu een fietsroute door de Utrechtse Heuvelrug is, een analyse van nieuwbouw in de gemeente of een kaart voor een rapport. In dit artikel laten we zien hoe we van ruwe data een mooie, bruikbare kaart maken.
Waarom QGIS voor Nederlandse kaarten?
QGIS is gratis en open source, en werkt goed met Nederlandse data. Dat is geen marketingpraatje: het programma is al jaren de standaard voor iedereen die serieus met kaartgegevens werkt maar geen duizenden euro’s per jaar wil uitgeven aan licenties. Voor Nederland is dat extra interessant, omdat onze overheid veel data openbaar en gratis beschikbaar stelt via PDOK en het Kadaster.
QGIS versus ArcGIS en Mapbox
ArcGIS van Esri is de grote commerciële speler. Het is krachtig, maar duur en deels gebonden aan een ecosysteem dat je vast houdt. Mapbox is vooral sterk voor webkaarten en mooie styling in de browser, maar minder geschikt voor zware ruimtelijke analyses op je eigen computer. QGIS zit daar tussen: het draait lokaal, ondersteunt honderden formaten en heeft een plugin-architectuur waarmee je bijna alles kunt uitbreiden. Voor ons is het beslissende voordeel dat we data van PDOK, het Kadaster en OpenStreetMap zonder gedoe kunnen combineren.
Nederlandse data: PDOK, Kadaster en CBS
PDOK (Publieke Dienstverlening Op de Kaart) levert officiële Nederlandse kaartgegevens, van luchtfoto’s tot postcodegrenzen. Het Kadaster beheert onder meer de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en de topografische kaarten. Het CBS voegt daar statistische data per wijk en buurt aan toe. Die drie samen vormen een schatkamer voor iedereen die digitale kaarten maakt.
Kaartgegevens verzamelen: van OpenStreetMap tot gps
Voordat je iets kunt stylen, heb je data nodig. Gelukkig zijn er meerdere bronnen die je direct in QGIS kunt laden.
OpenStreetMap-data importeren in QGIS
OpenStreetMap is een belangrijke bron voor wegen, gebouwen en voorzieningen. Je kunt via de website van OSM een gebied selecteren en exporteren als .osm- of .shp-bestand, of de plugin QuickOSM gebruiken om direct binnen QGIS specifieke objecten op te halen, bijvoorbeeld alle cafés in Amsterdam. De data is wereldwijd en vrij te gebruiken onder de ODbL-licentie.
Eigen gps-tracks en GPX-bestanden toevoegen
GPX-bestanden van gps-apparaten kun je direct in QGIS importeren. Of je nu een Garmin, een Wahoo of gewoon je telefoon met een tracking-app gebruikt: sleep het .gpx-bestand in je project en QGIS maakt automatisch lagen voor tracks, routes en waypoints. Handig voor het controleren van een wandelroute of het analyseren van je woon-werkverkeer.
PDOK en BAG als Nederlandse bronnen
Via de PDOK-services kun je WMS- en WFS-lagen direct als laag toevoegen. Denk aan de BAG met panden en verblijfsobjecten, of de Basisregistratie Topografie. Voor wie liever met bestanden werkt, zijn er GeoPackage- en Shapefile-downloads per provincie of gemeente.
- OpenStreetMap: wegen, gebouwen, voorzieningen, wereldwijd
- PDOK: officiële Nederlandse kaartlagen via WMS/WFS
- Kadaster/BAG: panden, adressen en topografie
- CBS: statistieken per wijk, buurt en gemeente
- Eigen gps: GPX-tracks van telefoon of horloge
Je eerste kaart maken in QGIS: stap voor stap
We gaan uit van QGIS 3.x, de huidige stabiele reeks. Het werkt op Windows, macOS en Linux.
Project instellen en coördinatenstelsel kiezen
Maak een nieuw project aan via Project → Nieuw. Stel daarna het project-coördinatenstelsel in op EPSG:28992 (RD New). Dat is het gangbare coördinatenstelsel voor Nederland en voorkomt dat je kaart er scheef uitziet of dat afstanden niet kloppen. Je vindt het onder Project → Eigenschappen → CRS.
Lagen toevoegen en stylen
Sleep je bestanden in het kaartvenster of gebruik Laag → Laag toevoegen. Voor elke laag kun je via Laagstijl kiezen uit enkelvoudig symbool, gecategoriseerd of gradueel. Zo maak je bijvoorbeeld alle snelwegen rood en alle fietspaden groen.
Labels en legenda toevoegen
Via Laageigenschappen → Labels zet je namen van plaatsen of straten op de kaart. Gebruik een duidelijke lettergrootte en zet het label op de juiste positie. Vergeet niet een legenda toe te voegen via het printlay-out venster, zodat de lezer weet wat de kleuren betekenen.
Kaarten stylen en exporteren voor web en print
Styling is waar je kaart persoonlijk wordt. QGIS expressions helpen je om regels te schrijven, bijvoorbeeld: als het inwonertal boven de 100.000 ligt, maak de stip groter.
Symbolen en kleuren aanpassen
Gebruik een consistent kleurenpalet. Voor Nederlandse kaarten werkt een rustige basis met enkele accentkleuren goed. Vermijd te veel felle kleuren door elkaar.
Exporteren naar PNG, PDF en web
Via Project → Import/Export of het printlay-out venster exporteer je naar PNG (voor scherm), PDF (voor drukwerk) of SVG (voor verdere bewerking). Zorg voor een correcte resolutie, minimaal 300 dpi voor print.
QGIS2Web voor interactieve kaarten
Met de plugin QGIS2Web maak je in een paar klikken een interactieve webkaart op basis van Leaflet of OpenLayers. Ideaal voor op een website of intranet.
Veelgemaakte fouten en onze tips
Wij hebben in de loop der jaren de nodige fouten gemaakt. Dit zijn de meest voorkomende.
Coördinatenstelsel vergeten
Als je RD-data in WGS84 plakt, lijkt alles op het eerste gezicht goed, maar klopt de positie tientallen meters niet. Controleer altijd het CRS van elke laag.
Te veel lagen en onduidelijke legenda
Meer is niet beter. Beperk je tot de lagen die de boodschap ondersteunen en zorg dat de legenda klopt met wat je ziet.
Prestaties en bestandsgrootte
Grote bestanden vertragen QGIS. Gebruik GeoPackage in plaats van Shapefile, en filter alleen de objecten die je nodig hebt.
Veelgestelde vragen
Is QGIS echt gratis?
Ja, QGIS is gratis en open source. Je kunt het zonder licentie op zoveel computers installeren als je wilt.
Werkt QGIS met Nederlandse coördinaten?
Ja, stel EPSG:28992 (RD New) in als project-CRS en je werkt correct met Nederlandse data.
Kan ik mijn gps-tracks gebruiken?
GPX-bestanden van gps-apparaten kun je direct in QGIS importeren via Laag → Laag toevoegen.
Waar vind ik officiële Nederlandse kaartgegevens?
Bij PDOK en het Kadaster. Beide leveren officiële Nederlandse kaartgegevens, vaak gratis en via WMS, WFS of downloadbestanden.
Kan ik een interactieve webkaart maken?
Ja, met de plugin QGIS2Web exporteer je je kaart als Leaflet- of OpenLayers-pagina.
Kort samengevat: met QGIS, OpenStreetMap en de Nederlandse bronnen PDOK en het Kadaster maak je in een middag je eerste eigen kaart. Digitale kaarten maken voor Nederland is heel toegankelijk — begin klein, experimenteer en leer van je fouten.